گردآوندگان : سحر جسری ، فرض الله عزیزی

نکات کلیدی : سواد اطلاعاتی ، کتابخانه های دانشگاهی ، علوم پزشکی

مقدمه :

             اصطلاح سواد اطلاعاتي بعضي اوقات ترجيحا به عنوان اطلاعات مناسب و بطور عموم به عنوان توانايي دسترسي ، ارزيابي ، سازماندهي واستفاده از اطلاعات در يك تنوع از منابع تعريف شده است براي اينكه كسي داراي سواد اطلاعاتي گردد بايد چگونگي وضوح يك موضوع يا ناحيه اي از دستورالعملهاي مورد نياز را بشناسد انتخاب اصطلاحات مناسبي را براي روشني مفهوم يا موضوع  مطابق دستورالعمل يك خط مشي جستجو انتخاب كند كه منابع مختلف اطلاعاتي و روشهاي متنوعي كه اطلاعات را سازماندهي مي نمايد فرموله كند.

تسلط به سواد اطلاعاتي به معناي واقعي آن مي تواند بستر لازم براي توانمند سازي پ‍ژوهشگران را در برنامه ريزي بهتر براي مديريت فرايند پژوهش و دسترسي به اطلاعات مناسب براي هر مرحله از كار و نهايتا توليد دانش جديد بوجود آورد . ايجاد انگيزه و جرات دست زدن به فعاليتهاي پژوهشي از ديگر مزاياي سواد اطلاعاتي است و به اطمينان مي توان گفت كه بين سطح سواد اطلاعاتي در يك جامعه و ميزان رشد دانش در آن جامعه رابطه مستقيم دارد.

در مقاله (رویا پورنقی ، زهرا اباذری) تحت عنوان "بررسی تطبیقی میزان سواد اطلاعاتی کتابداران کتابخانه های دانشگاه های علوم پزشکی ایران، علوم پزشکی شهید بهشتی، تربیت مدرس، تهران و شهید بهشتی" روش پژوهش بصورت پیمایشی و توصیفی جهت گردآوری اطلاعات از سرشماری و پرسشنامه استفاده گردید که پرسشنامه در اختیار کلیه کارکنان کتابخانه های مرکزی دانشگاه های علوم پزشکی ایران، علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، تربیت مدرس و شهید بهشتی، که برابر 100 نفر بودند، قرار گرفت . پرسشنامه شامل 31 سوال بسته بود و در دو قسمت تهیه شده بود، قسمت اول مربوط به مهارت های اطلاع یابی و ارائه خدمات به کاربران کتابخانه های محل خدمت کتابداران بود و قسمت دوم مربوط به بررسی سواد اطلاعاتی و مهارت های اطلاع یابی در زمینه رشته کتابداری بود. برای سنجش روایی پرسشنامه از روش اعتبار محتوایی استفاده شد ضریب آلفا برای کل پرسشنامه برابر 95/0 به دست آمد که این مقدار حاکی از پایایی مناسب و مطلوب سؤالات پرسشنامه بود. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی نظیر تهیه جداول فراوانی، نمودارهای ستونی و محاسبه شاخص های مرکزی مانند میانگین استفاده شد و در این راه از نرم افزار آماری SPSS استفاده شد. یافته ها: یافته های تحقیق نشان داد که بیشترین استفاده افراد ازبانک های اطلاعاتی پیوسته58درصد(58نفر)، اینترنت 69درصد(69نفر) و فهرست کامپیوتری 71(71نفر) درصد است. کتابداران دانشگاه تربیت مدرس با میانگین13/4 در حد زیاد و بیشترین مهارت در استفاده از منابع را دارند و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با میانگین 62/3 کمترین مهارت را دارند.بیشترین استفاده از منابع به ترتیب کتب فارسی 82/3(67نفر) و پایگاه های اطلاعاتی56/3(60نفر) می باشد. در دانشگاه تهران میزان سواد اطلاعاتی کارکنان برابر 94/3 و در حد نسبتاً زیاد، در دانشگاه تربیت مدرس میزان سواد اطلاعاتی برابر 90/3 و در حد نسبتاً زیاد، در دانشگاه علوم پزشکی ایران میزان سواد اطلاعاتی کارکنان برابر 68/3 و در حد نه چندان زیاد، در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی میزان سواد اطلاعاتی کارکنان برابر 06/4 و در حد زیاد و در دانشگاه شهید بهشتی میزان سواد اطلاعاتی بر حسب اظهارات کارکنان برابر 72/3 به دست آمد است که نشان دهنده سواد اطلاعاتی نسبی کارکنان می باشد. نتیجه گیری: با توجه به فرضیه پژوهش کتابداران کتابخانه های مرکزی از سواد اطلاعاتی مطلوبی برخوردارند، یافته های پژوهش حاکی از آن است که سطح سواد اطلاعاتی کتابداران کتابخانه های مرکزی دانشگاه ها در حد متوسطی است و در حد مطلوبی قرار ندارد.دوره‌های مداوم آموزش زبان انگلیسی و ارائه دروس سواد اطلاعاتی در دانشگاه ها پیشنهاد می شود.

         با وجود اهمیت و نیازی که بر دانستن این مهارت برای کتابداران و دانشجویان وجود دارد همواره شواهد بسیاری وجود داشته که دانشجویان برای گذراندن برخی از دروس خود فاقد سواد اطلاعاتی لازم هستند و بسیاری از دانشجویان واحدهای درسی رشته خود را در حالی پشت سر می گذارند که تنها دانش اندکی در انجام پژوهش چگونگی استفاده از ابزار پژوهش و ارزیابی منابع دارند . از این روی دانشجویان فاقد مهارت های لازم پژوهشی و سواد اطلاعاتی ، پس از فراغت از تحصیل قادر به فعالیت موثر و مطلوب در محیط های فن آورانه پیشرفته نخواهند بود(داورپناه ، 1387 ، ص 8-9 )

         به عنوان اولین گام در جهت پویایی نظام آموزش عالی و ایجاد فضای پژوهشی در دانشگاهها  و محافل علمی کشور ، کسی که به عنوان فارغ التحصیل از دانشگاه خارج می شود باید توانایی های لازم را در دستیابی به اطلاعات و انتخاب منابع مورد نیازش کسب کرده باشد وبا ابزارهای سنتی و الکترونیکی بازیابی اطلاعات آشنایی کافی داشته و بطور کلی از سواد و دانش روزآمد ومناسب جهت استفاده از کتابخانه های الکترونیکی و بانکهای اطلاعاتی ، رایانه وشبکه جهانی برخوردار باشد ( بختیارزاده ،1381،ص18)

        توجه و اهتمام به امر پژوهش ، یکی از مهمترین و اساسی ترین امور در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی محسوب می شود ، با توجه به اینکه بخش عظیمی از یافته ها و نوآوری ها در محدوده علوم پزشکی است و عمدتا دانشگاهیان ، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی وابسته در پدیدآوردن آنها سهیم وپیشتاز هستند . بنابراین ایجاد زمینه های مساعد و تشویق و ترغیب افراد مستعدو علاقمند به ویژه قشر دانشجو ، یکی از موثرترین گامها در این خصوص است . در این راستا ایجاد زمینه های مساعد برای پژوهشگران ودانشجویان یکی از اصولی ترین اقداماتی است که باید به آن پرداخته شود ( صیامیان و حسینی ،1386،ص1) با وجود آنکه پژوهشهای بسیاری در مطالعه سواد اطلاعاتی و مدلهای جستجوی اطلاعات صورت پذیرفته ، تا کنون پژوهشی در حوزه علوم پزشکی درباره سواد اطلاعاتی دانشجویان انجام نشده است .به همین جهت انجام تحقیقات برای  بررسی سواد اطلاعاتی دانشجویان دانشگاههای علوم پزشکی که تشکیل دهنده جامعه متخصص و پژوهشگر هستند ، امری ضروری به نظر میرسد.

نتیجه گیری :

گروه مورد هدف که همان استفاده کننده از کتابخانه های دانشگاههای علوم پزشکی می باشند (دانشجویان) برای دسترسی و استفاده بهینه از منابع اطلاعاتی باید به مهارت های سواد اطلاعاتی تجهیز باشند و چنانچه کتابخانه ای با این رویکرد بنا شده باشد و کاربرانی با این ویژگی توانمند شده باشند می توانند وظیفه خود را به خوبی انجام دهند . با توجه به ویژگی های جهان امروز ، تقویت مهارت های سواد اطلاعاتی در فرایندهای آموزشی از اهمیت ویژه ای برخوردار است که این ویژگی ها شامل : رشد تصاعدی دانش ، تولید حجم عظیم اطلاعات بدون کیفیت و اعتبار مناسب کاربر اینترنت ، شکل های اشتراک گذاری و انتقال اطلاعات ، تغییر فرایند آموزشی به فرایند یاددهی – یادگیری ، رواج فرایند فرهنگ دیجیتال و لزوم داشتن دیدگاه های جهانی و ارتباط با فرهنگ مختلف هستند .

 

 

 

منابع و ماخذ :

1.عزیزی ، فرض الله ، مزایای سواد اطلاعاتی(http://farzollah.blogfa.com)

2.رویا پورنقی ، زهرا اباذری،بررسی تطبیقی میزان سواد اطلاعاتی کتابداران کتابخانه های دانشگاه های علوم پزشکی ایران، علوم پزشکی شهید بهشتی، تربیت مدرس، تهران و شهید بهشتی(نشریه مدیریت سلامت ج 11 ش 31 صفحات 1-1387 )

3.پندپذیر ، معصومه ، بررسی سواد اطلاعاتی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه بر اساس مدل شش مهارت بزرگ آیزنبرگ و برکویتز(http://ensani.ir/file/download/article/20120326114558-1141-63.pdf)

df)